Qigong en dwarslaesie

  • Post author:
  • Post category:Blog
  • Post comments:0 Comments

Tao Chi Qigong academie
Studieopdracht
– Essay opdracht – 2e jaar 2021 –
Hoe kan Qigong mensen met een dwarslaesie ondersteunen?

I: Probleemstelling

In het menselijk ruggenmerg lopen zenuwbanen die de hersenen verbinden met zenuwen welke
door het gehele lichaam lopen. Deze zenuwen sturen spieren, organen en andere lichaamsfuncties
aan zoals bijvoorbeeld de ademhaling.
Door zowel trauma als ziekte kunnen mensen worden geconfronteerd met een dwarslaesie.
Dit wordt veroorzaakt door een beknelling of beschadiging van het ruggenmerg waadoor signaaloverdracht naar organen of ledematen niet meer, of in beperkte mate, mogelijk is. Met uitvalverschijnselen als gevolg.

De wervelkolom loopt van het balhoofd bij de schedel tot aan het staartbeen.
Ze bestaat uit:

  • 7 halswervels (cervicale wervels)
  • 12 borstwervels (thoracale wervels)
  • 5 lendenwervels (lumbale wervels)
  • Het heiligbeen (os sacrum)
  • Het staartbeen (os coccygis)

De mate van uitval of de mate van invaliditeit wordt onder andere bepaald door de locatie van de beschadiging.

Hoe hoger in de wervelkolom de beschadiging, hoe meer functies in het lichaam belemmerd worden. Dat geldt niet alleen voor extremiteiten, maar ook voor bijvoorbeeld organen of het middenrif.

De menselijke wervelkolom

Verder is er nog onderscheid te maken tussen een complete- of een incomplete dwarslaesie. Bij een complete laesie is de baan doorbroken en zijn de zenuwuiteinden niet meer met elkaar verbonden. Bij een incomplete laesie is er nog wel zenuwoverdracht mogelijk. Deze verloopt dan vaak wel verstoord en is dikwijls onvoorspelbaar. Als voorbeeld bij een type laesie waarbij de armen worden aangedaan maar waarbij een arm dan toch nog kan bewegen en de andere niet. In hoeverre revalidatie mogelijk is, hangt af van de mate van de beschadiging en de individuele verschillen tussen patiënten. Want zaken zoals leeftijd, levensstijl of conditie hangen daar allemaal vanaf.

Illustratie van het ruggenmerg die door de beschermende tunnel
van de ruggengraat lopen

Ademhaling

Mensen met een dwarslaesie ervaren verlies van functies die niet alleen merkbaar zijn in extremiteiten. Ze ervaren, naar gelang de locatie van de schade, ook belemmering in bijvoorbeeld hun ademhaling.
Dit komt voor bij een laesie van de thoracale wervel TH12 of hoger.
De oorzaak is dat de zenuwen van de buik en de borst ook kunnen
worden afgesloten waardoor ze niet meer de spieren kunnen aansturen
die de ademhaling ondersteunen. Dit kan op den duur problemen
veroorzaken omdat de longen niet meer in staat zijn de afvalstoffen uit
te ademen.

Daarom zie je vaak dat mensen met een dwarslaesie hun ademhaling trainen met een apparaat, een zogenaamde ‘Threshold IMT Trainer’.
IMT staat voor ‘Inspiratory Muscle Trainer’. Hierdoor leren ze ‘door de weerstand te ademen’. De ademhaling kan dan verbeterd worden door de spieren extra te activeren die nog wel meewerken.

Spieren die betrokken zijn bij de ademhaling

Ook worden mensen soms geholpen met ademhalen met behulp van een blaasbalg. Het zogenaamde ‘airstacken’. Door airstacken worden de longen volledig uitgevouwen en geventileerd. Bij een complete laesie van de C4 wervel of hoger, is zelfstandig ademhalen niet meer mogelijk. Men zal dan beademd moeten worden.

Circulatie en stoelgang

Naast de ademhaling kunnen er ook moeilijkheden ontstaan bij de circulatie. Dit komt omdat bepaalde spieren, zoals de kuitspieren, ook betrokken zijn bij bloedcirculatie. Mensen merken bijvoorbeeld bij de overgang tussen liggen of zitten op de rand van het bed dat ze duizelig worden. Dit wordt veroorzaakt door een plotselinge tensiedaling als gevolg van het rechtop zitten. Door verandering in het bewegingspatroon verandert ook de stofwisseling en de peristaltische activiteit, wat weer leidt tot een veranderend mictie-/defecatie patroon. Daar komt bij dat uitscheiding van ontlasting en urine in de meeste gevallen door katheteriseren en anale touchering plaats moet vinden.

Psychisch en emotioneel

Naast lichamelijke ongemakken moeten mensen ook emotioneel en mentaal zwaar werk verrichten om met hun beperking om te leren gaan en deze te accepteren. Dit kan leiden tot gevoelens van somberheid, angst, rouw en verhoogt in het algemeen het gevoel van stress.

Postoperatieve periode

Na het trauma of ziekte die de laesie veroorzaakte, komen mensen meestal vanuit het ziekenhuis in het revalidatiecentrum terecht. Hier leren ze omgaan met de beperking en krijgen ze therapie om functies te verbeteren

II: Inleiding

TCM, de wetenschap en de WHO

Qigong als ondersteunende therapie

Door mijn ervaring als Qigong instucteur en de ervaring die ik ondertussen heb opgedaan met
dwarslaesie patiënten tijdens mijn werk in een revalidatiecentrum, heb ik sterke vermoedens dat Qigong goed kan dienen ter ondersteuning voor deze patiëntengroep. En dan zowel in hun revalidatieproces als erna. Dit komt door de aard van Qigong. Het is geschikt voor iedereen te beoefenen ongeacht iemands beginpunt. Er is geen eenzijdige juiste manier in de uitvoering omdat het afhankelijk is van iemands lichamelijke en persoonlijke eigenschappen. Dit maakt het beoefenen een subjectieve beleving.

Eigen bevindingen

Uit de ervaringen en verhalen van dwarslaesie patiënten maak ik op dat hun lichaam vele malen
anders voelt en functioneert dan voor het trauma of ziekte. Bijvoorbeeld iemand die vertelde dat het onderlichaam aanvoelt als een blok, of juist de totale afwezigheid van gevoel. Ook gehoord zijn het waarnemen van tintelingen als de aandacht op een lichaamsdeel wordt gebracht. Mogelijk kan Qigong ondersteunend werken doordat het helpt deze mensen met aandacht te
leren voelen. Het voordeel of de meerwaarde wat hiermee behaald kan worden is dat ze hun lichaam en de signalen bewust leren herkennen. Hierdoor ontstaat een verhoogd lichamelijk bewustzijn waardoor problemen die kunnen ontstaan door de dwarslaesie in een later stadium kunnen worden voorkomen.


TCM

TCM staat voor Traditionele Chinese Medicine en kent vijf hoofdpijlers:

  • Acupunctuur
  • Voeding
  • Tui Na
  • Kruiden
  • Qigong
WHO

TCM is een voortvloeisel van CCM wat staat voor Classical Chinese Medicine. TCM is de
gestandaardiseerde versie van CCM en is toegelaten als officiële therapie en erkend door de WHO
in 2019. (*01)

Het grote verschil van TCM met Westerse geneeskunde is hoe er tegen ziekte wordt aangekeken.
TCM ziet ziekte als een gevolg van de verstoring tussen de balans van lichaamsprocessen en de
stroming van Qi (energie).

Westerse geneeskunde richt zich vooral op de symptomen van ziekte en de behandeling ervan.
TCM kijkt meer naar de oorzaken en probeert balans te behouden in het algehele lichamelijke
gestel om zo ziekte te voorkomen. Daarbij gebruikmakend van de vijf hoofdpijlers.
TCM staat onder de belangstelling van de wetenschap. Sommige elementen ervan zijn tot dusver
niet volledig bewezen op werkzaamheid of zijn onderwerp van discussie en onderzoek.


Acupunctuur:

Een van de bekendste pijlers van TCM is acupunctuur. Het aanprikken van punten die op de genoemde meridianen liggen, brengt een reactie teweeg in het desbetreffende systeem. Er zijn onderzoeken gedaan op het gebied van pijnbestrijding en deze onderstrepen de werking van acupunctuur. (*02)

Voeding:

In TCM kan voedsel worden onderverdeeld door het effect wat ze op het lichaam hebben als ook door hun eigenschappen. Bijvoorbeeld heet of koud, uit de grond, van een boom of struik, zoet, zuur, bitter etc. Hoe het eten bereid wordt als ook of er niet te veel of te weinig wordt gegeten is allemaal van belang. In TCM kan de stroming van energie, de Qi, worden beïnvloed naar gelang de klacht door middel van voeding. (*03)

In TCM kan voedsel worden onderverdeeld door het effect wat ze op het lichaam hebben als ook door hun eigenschappen. Bijvoorbeeld heet of koud, uit de grond, van een boom of struik, zoet, zuur, bitter etc. Hoe het eten bereid wordt als ook of er niet te veel of te weinig wordt gegeten is allemaal van belang. In TCM kan de stroming van energie, de Qi, worden beïnvloed naar gelang de klacht door middel van voeding. (*03)

Tui na:

Deze vorm van massage kenmerkt zich door direct aanraken. ‘Tui’ staat voor duw en ‘Na’ staat voor grijp. Uitgangspunt van deze vorm van massage is om de delen tussen de gewrichten te stimuleren en zo de beschermende Qi, de zogenaamde Wei Qi, te stimuleren. (*04)

Kruiden:

Sommige elementen van TCM zijn niet meer van deze tijd. Dit komt omdat de wetenschap en de kennis dusdanig is toegenomen dat bepaalde aspecten achterhaald zijn geworden. Denk hierbij aan kruiden, waar ook dierlijke materialen mee gepaard gaan. Hierbij is de rol van de WHO volgens sommige, en die mening deel ik zelf ook, dan ook omstreden. Vooral op het gebied van kruiden kan erkenning ervan invloed hebben op dierenpopulaties (05).
Veel landen hebben dan ook het gebruik van bepaalde kruiden, afkomstig van dieren, verboden die op de CITES lijst staan. CITES is een internationaal verdrag, ondertekend door 183 landen, met als doel bedreigde planten en dieren te beschermen (17). CITES staat voor ‘Convention on International Trade in Endangered Spiecies Of Wild Fauna and Flora’. Er is gelukkig een trend zichtbaar dat TCM-behandelaars plantaardige middelen gebruiken als vervanging voor dierlijke producten. Al is tot op de dag van vandaag de handel in producten van dierlijke komaf nog steeds een probleem. (*09)

Qigong:

Qigong beoefen je door een combinatie van beweging, aandacht, ademhaling en zelfmassage. De effecten van Qigong op hersenactiviteit zijn in verschillende onderzoeken vastgelegd in EEG-hersenscans. (*06)
De meeste van deze onderzoeken laten een verhoging zien in bepaalde hersengolf activiteit.

Hersengolven worden aangeduid in Herz (Hz).

  • Thèta hersengolven komen voor vlak voor het in slaap vallen, tijdens meditatie of net na het ontwaken.
  • Alfa hersengolven komen vaak voor tijdens ontspanning en dagdromen.
  • Bèta hersengolven zijn aanwezig bij activiteiten die onze volle aandacht nodig hebben zoals autorijden, tentamens of een voordracht geven.
  • Gamma hersengolven komen voor bij hoge mate van concentratie, In de REM-slaapfase, zintuigelijke waarnemingen en momenten van geluk.
  • Delta-hersengolven zijn betrokken bij diepe droomloze slaap en lichaamsprocessen als hartslag en vertering (07).

https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fpsyg.2017.00154/full

Het artikel hierboven laat onderzoeksresultaten zien van een EEG scan.
De gemeten onderdelen zijn:

  • De beginsituatie.
  • Het tonen van een video waarin mensen te zien waren die Wu Qin Yi Qigong (de vijf dieren Qigong) beoefenden.
  • De oefeningen van Wu Qin Yi in gedachten deden.
  • Ten slote een waabij de oefeningen daadwerkelijk fysiek werden uitgevoerd.

Ook is er onderscheid gemaakt in oefenen met de ogen open en de ogen dicht. De resultaten van EEG en Qigong laten vooral en stijging zien in Alfa en Thèta hersengolf activiteit. Onderzoeken als deze tonen aan dat het oefenen van Qigong de hersenen beïnvloed en met name hersengolven die gemoeid zijn met bewustzijn en ontspanning. Op het gebied van ziektepreventie en stress kan TCM, en met name Qigong, een goede aanvulling zijn en prima bestaan naast de westerse geneeskunde.

III: Kern

Op welke manieren werkt Qigong op het
lichaam en de geest tijdens het beoefenen?

Beweging:

In het menselijk lichaam lopen volgens TCM zogenaamde meridianen. Dit zijn verbindingen in het lichaam waardoor vitale energie stroomt. Qigong stimuleert door middel van beweging deze energiedoorstroming. De bewegingen uit Qigong zijn vaak van generatie op generatie overgebracht en worden uitgevoerd met gepaste en zorgvuldig gedoseerde kracht.
Dikwijls zijn de bewegingen langzaam en wordt er weinig spierkracht gebruikt.
Hierin geld dat de mate van ontspanning net zo belangrijk is als de beweging zelf. Door de ontspanning, de langzame beweging en de gedoseerde kracht wordt het makkelijker ‘te voelen’.
Een spier ontspannen lijkt gemakkelijk. Bij grote spiergroepen is het inderdaad mogelijk een duidelijk verschil te voelen tussen spanning en ontspanning. Maar bij kleinere spieren is dit vaak lastiger waar te nemen. Toch zijn kleinere spieren ook belangrijk en bij spanning kunnen ook deze kleinere spieren samen bijvoorbeeld een verkeerde houding tot gevolg hebben. Daarnaast hebben emoties ook invloed op onze spieren.
Bij spanning bijvoorbeeld, neemt de spierspanning in onze schouders of rug toe. Andere aspecten zijn bijvoorbeeld weersomstandigheden die ook invloed kunnen hebben op onze spieren.

Meridianen

Aandacht:

Qigong beoefen je met gerichte aandacht voor de beweging. Een beweging zoals bijvoorbeeld een push-up is een hele andere manier van bewegen dan in Qigong. Bij een push-up geef je de benodigde spierkracht met als doel jezelf omhoog te tillen met je handen. De focus ligt bij de kracht die ervoor nodig is. Een beweging in Qigong voer je vaak langzaam uit met aandacht. Een hand en arm optillen gaat dan op die manier als volgt:

  • De aandacht gaat naar de hand die rustig omhoog komt.
  • De aandacht gaat dan over naar de elleboog om deze te ontspannen.
  • De aandacht gaat dan over naar de elleboog om deze te ontspannen
  • Terwijl hand en elleboog omhoog komen, gaat de aandacht naar de schouder en met aandacht probeer je de schouder zo ontspannen mogelijk te houden.
  • Eenmaal op de gewenste hoogte gaat de aandacht weer naar de hand welke je laat zakken en naar de arm die je rustig laat volgen.

Op deze manier wordt een simpele beweging als het optillen van een arm met aandacht een oefening van het hoofd en het lichaam samen.

Ademhaling:

Het volgende aspect van Qigong is ademhaling. De bewegingen worden langzaam uitgevoerd met aandacht. En deze worden vaak met een ademhaling gecombineerd. Hierdoor is het beoefenen van Qigong ook een manier om bewust te worden van ademhaling. Er zijn verschillende vormen van ademhaling. Zo is er bijvoorbeeld een hoge borstademhaling en een lage buikademhaling. Beide hebben hun functie en hun nut. Maar altijd gaat het bij ademhalen om het transporteren van zuurstof en het afvoeren van kooldioxide en afvalstoffen. De omstandigheden van deze uitwisseling is aan verandering onderhevig. Bij hardlopen bijvoorbeeld, wordt de ademhaling snel en gaat deze hoog in de borst zitten. Want bij grote inspanning is een snelle uitwisseling nodig van zuurstof en kooldioxide. De spieren hebben immers snel zuurstof nodig maar moeten ook snel hun kooldioxide kwijtraken om te kunnen blijven presteren. Bij een hoge ademhaling hecht de zuurstof en kooldioxide zich sterker op hemoglobine dan bij een lage buikademhaling. Bij rust, gaat de ademhaling idealiter naar lagere gedeeltes van de romp of buik.

Rode Bloedcellen

Onder andere door moderne wetenschap weten we het effect van deze verschillen op de hersenen. Bij een hoge ademhaling wordt een stresssignaal naar de hersenen gegeven. Op hun beurt sturen deze signalen processen aan die hormonen afgeven zoals cortisol en adrenaline. Dit komt goed van pas tijdens inspanning omdat deze hormonen onder andere bijdragen aan het activeren van spieren. Daarenten geeft een buikademhaling het een signaal af aan de hersenen om tot ontspanning te komen. De stresshormonen worden weer afgebroken en het lichaam komt weer tot rust. Het komt vaak voor dat mensen stress ervaren door verschillende redenen. De hersenen worden hierdoor ook in rust geactiveerd wat op die manier een stressrespons teweeg brengt. Hierdoor ademen ze, in ogenschijnlijke rust, te hoog in hun borst. De stresshormonen komen dan toch vrij. Door met aandacht de bewegingen op het ritme van de in- en uitademing te doen, leert de beoefenaar zich bewust te worden van de ademhaling en om deze diep, traag en zo compleet mogelijk te laten verlopen.

Zelfmassage:

Het laatste aspect van Qigong is zelfmassage of kloppen. Van alle aspecten is deze het minst bekend. Toch kunnen ze heilzaam zijn voor bloedsomloop, voor ontspanning en ter stimulatie.
Dit werkt door met aandacht gebieden te masseren of met de hand te kloppen. De gebieden die aangeraakt worden komen vaak overeen met acupunctuur punten.

Welke effecten zijn te verwachten bij mensen
met een dwarslaesie die Qigong beoefenen?

Als men Qigong gaat beoefenen, heeft dat altijd een uitwerking op het lichaam. Ook als mensen geen of nauwelijks ervaring hebben met Qigong. Dit heb ik zelf mogen ervaren tijdens mijn eigen training, maar ook tijdens de ervaringen die ik heb als leraar bij mijn cursisten.

De feedback die ik van mensen terugkrijg na een training als ook mijn eigen observaties tijdens trainingen maken dat duidelijk. Men noemt uitwerkingen als een ontspannen gevoel of rust in het hoofd. Maar ook vaak gehoord zijn tintelingen in handen en voeten. Op YouTube vond ik een video van New ZealandSpinalTrust (* 08). Dit is een organisatie die zich
bezighoudt met mensen die een dwarslaesie hebben opgelopen en hen helpt met het verbeteren van levenskwaliteit op uiteenlopende manieren. De organisatie had een video gepost waarin mensen met een dwarslaesie instructie kregen in
Qigong.

Bekijk hieronder de video.

IV: Conclusie

Een dwarslaesie heeft verregaande gevolgen voor het leven van mensen. Patiënten moeten leren omgaan met invaliditeit en verlies van functies. Deze strekken zich uit over grote delen van hun lichaam. De functies van het lichaam veranderen en zullen niet meer zijn zoals voorheen. Hierdoor zullen patiënten opnieuw moeten leren omgaan met hun lichaam. Gezien de aard van Qigong kan het goed mogelijk zijn dat mensen met een dwarslaesie baat kunnen hebben bij het beoefenen van Qigong.

Door met aandacht gecontroleerd te bewegen, hierbij gebruikmakend van ademhaling, concentratie, visualisatie en zelfmassage, wordt niet alleen het bewegingsapparaat gestimuleerd, maar ook de ademhaling en de bloedsomloop. Er is geen eenzijdige juiste manier van bewegen. Hierdoor is het geschikt voor iedereen om te beoefenen. Het kan zowel staand, zittend en zelfs liggend worden beoefend. Het versterkt het lichamelijk bewustzijn van de beoefenaar. Dit kan de beoefenaar met een dwarslaesie helpen zijn of haar lichaam opnieuw te leren begrijpen nadat het door trauma of ziekte ingrijpend veranderd is. Daarnaast draagt Qigong bij aan het verlagen van stress en heeft het uitwerking op hersenactiviteit. Ziekte en blijvende invaliditeit veroorzaken sowieso stress. Het beoefenen van Qigong kan deze stress mogelijk temperen en beheersbaar houden.


Bram Griffioen
Qigong teacher at InRoot

Gebruikte bronnen:

  • (* 01) https://www.medischcontact.nl/nieuws/laatste-nieuws/artikel/who-erkenttraditionele-chinese-geneeskunde.htm
  • (* 02)https://www.sciencedaily.com/releases/2012/09/120910161548.htm
  • (* 03) https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352939317300829
  • (* 04) https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4228121/
  • (* 05) https://www.nationalgeographic.com/animals/reference/traditional-chinesemedicine/
  • (* 06) https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fpsyg.2017.00154/full/
  • (* 07) https://herseninstituut.nl/het-brein/begrippenlijst/hersengolven/
  • (* 07-2) https://verkenjegeest.com/hersengolven-delta-theta-alfa-beta-gamma/
  • (* 08) https://nzspinaltrust.org.nz/
  • (*09) https://nl.wikipedia.org/wiki/Convention_on_International_Trade_in_Endangered_S
  • precies_of_Wild_Fauna_and_Flora
  • Afbeeldingen o.a.: Image by brgfx on Freepik
  • Andere invloeden:
  • http://www.easternhealingcenter.com/new/amazing-qigong-healing-of-spinalcord-injury/
  • http://thesportdigest.com/archive/article/cervical-spine-injuries-and-orientalmedical-chi-kung-exercises.html
  • https://annayork.ning.com/profiles/blogs/spinal-cord-injury
  • https://www.pri.org/stories/2019-11-21/chinese-medicine-getting-who-recognitionsome-doctors-are-alarmed
  • https://kanker-actueel.nl/acupunctuur-overzicht-van-studies-en-belangrijkeartikelen.html
  • https://www.gezondheidsplein.nl/gezond-leven/acupunctuur-werkt-dat-naaldenprikken-nu-wel-of-niet/item123762
  • https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352939317300829
  • https://www.nationalgeographic.com/animals/reference/traditional-chinesemedicine/
  • https://kanker-actueel.nl/wereldgezondheidsorganisatie-who-neemt-traditionelechinese-geneeskunde-tcm-waaronder-acupunctuur-op-in-de-internationalstatistical-classification-of-diseases-and-related-health-problems-icd.html

Leave a Reply